محمد الريشهري

24

دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )

1 / 15 : گروهى از پيروان اهل بيت : 772 . جعفر بن محمّد بن مالك فزارى بزّار ، « 1 » از گروهى از شيعه ، همچون : على بن بلال ، « 2 » احمد بن هلال ، « 3 » محمّد بن معاوية بن حكيم « 4 » و حسن بن ايّوب بن نوح « 5 » در حديثى

--> ( 1 ) . ابو عبد اللَّه جعفر بن محمّد بن مالك فزارى كوفى را شيخ طوسى توثيق نموده و گفته : « روى فى مولد القائم‌أعاجيب » . برخى نيز وى را تضعيف نموده‌اند ( الفهرست ، طوسى : ص 92 ش 147 ، رجال الطوسى : ص 418 ش 6037 ، خلاصة الأقوال : ص 330 ش 3 ، رجال النجاشى : ص 122 ) . ( 2 ) . ظاهراً او ، على بن بلال بغدادى با كنيهء ابو الحسن است ، همان گونه كه محقّق شوشترى و آية اللَّه خويى در جايى برداشت كرده‌اند و گفته‌اند : به اين شرط كه صحابىاى براى امام عسكرى عليه السلام با اين لقب نباشد . در جايى ديگر احتمال داده‌اند كه وى ابو طاهر محمّد بن على بن بلال است . شيخ طوسى ، او را در شمار اصحاب امام جواد عليه السلام ، امام هادى عليه السلام و امام عسكرى عليه السلام آورده و توثيقش كرده است . كشّى در شرح حال اسحاق بن اسماعيل روايت كرده كه امام عسكرى عليه السلام به وى فرموده است : « اى اسحاق ! كتاب ما را براى بلالى - كه خدا از او خشنود باد - بخوان ؛ چرا كه وى فردى مورد اعتماد ، امين ، و آشناى به تكاليفش است » ( رجال الطوسى : ص 377 ش 5578 و ص 388 ش 5708 و ص 400 ش 5859 ، رجال الكشّى : ج 2 ص 847 ش 1088 ، قاموس الرجال : ج 9 ص 430 ش 7032 و ج 12 ص 12 ش 26 ، معجم رجال الحديث : ج 12 ص 307 ش 7966 و ج 17 ص 333 ش 11305 . نيز ، ر . ك : ج 4 ص 7 ( مدعيان دروغين ) . ( 3 ) . احمد بن هلال ، فرد بزرگى بوده ؛ امّا بعدها منحرف شده است . ظاهراً اين نقل ، قبل از انحراف وى بوده است ( ر . ك : ج 4 ص 7 ( مدعيان دروغين ) . ( 4 ) . محمّد بن معاوية بن حكيم ، تنها در اين روايت نام او ذكر شده است . در كمال الدين اين گونه آمده ، جز اين كه در اين كتاب ، معاوية بن حكيم است ، و عبارت « محمّد بن » از آن حذف شده است . اين را إعلام الورى و منتخب الأنوار المضيئة ( ص 123 ) هم تأييد مىكنند . در المستدرك گفته است : وى از اصحاب امام عسكرى عليه السلام بوده و از كسانى است كه در بارهء امام حجّت قائم عليه السلام حديث نقل كرده است . شايد از همين حديث است كه وحيد ( بهبهانى ) استفاده كرده كه وى از رؤساى شيعه بوده است ( ر . ك : ح بعدى ، مستدركات علم رجال الحديث : ج 7 ص 332 ش 14517 ، تنقيح المقال : ج 3 ص 189 ش 11387 ، الفوائد الرجالية : ج 1 ص 398 ) . ( 5 ) . نام حسن بن ايّوب بن نوح ، تنها در اين روايت نام او ذكر شده است . در كمال الدين هم اين گونه آمده ، و وى اين روايت را با اسناد خود و با اختلاف اندكى نقل كرده است ، و در سند آن ، « محمّد بن ايّوب بن نوح » به جاى « حسن بن ايّوب » آمده است . احتمال دارد كه عنوان « ابو محمّد بن ايّوب » بوده ، و وجهش هم اين است كه كنيهء كسى كه نامش حسن است ، غالباً ابو محمّد است ، در اين صورت ، « ابو » تصحيف شده و افتاده است ؛ امّا در رجال النجاشى در شرح حال ايّوب بن نوح ، وى با كنيهء ابو الحسين ذكر شده است ، و احتمال دارد كه براى بار دوم ، تصحيف شده باشد ، و يا او پسر دوم ايّوب ، پس از حسين باشد . كنيهء وى ابو جعفر است و وكيل مخصوص صاحب الزمان عليه السلام بوده و جايگاهى بزرگ در ميان شيعيان دارد ، و محور شيعه است ( ر . ك : ح بعدى ، رجال النجاشى : ج 1 ص 255 ش 252 ، مستدركات علم رجال الحديث : ج 2 ص 354 ش 3293 و ج 6 ص 475 ش 12763 ) .